Początki

Wieki XVI-XVIII

Pod zaborami

XX-lecie międzywojenne

II wojna światowa

Po 1945 r.

HISTORIA IZBICY KUJAWSKIEJ
II wojna światowa

Wojna, która wybuchła 1 września 1939 r. zaskoczyła mieszkańców miasteczka, którzy o jej wybuchu dowiedzieli się z komunikatów. Nad Izbicą pierwsze samoloty pojawiły się 3 września, które zrzuciły bomby. Niemcy wkroczyli do Izbicy 13 września. "Po wkroczeniu Wehrmachtu zajęty został w pierwszej kolejności posterunek policji, miejsce orła zajęła swastyka. Miejscowi Niemcy zdzierali opaski członkom milicji, witali z entuzjazmem przybyszy z rzeszy i służyli im wskazówkami." ¹³ Aby utrzymać ład w mieście, ówczesny wójt - Leon Zieliński zorganizował milicję obywatelską, która liczyła 30 osób.

Kulmhof (SS Sonderkommando Kulmhof) - obóz zagłady założony przez Niemców we wsi Chełmno nad Nerem, niedaleko Koła. Miejsce kaźni Żydów z Izbicy. [źródło: wikipedia.pl]

Niedaleko Izbicy, w odległości 5 km, we wsi Mchówek stacjonował od 5 września sztab Armii "Poznań", z generałem Tadeuszem Kutrzebą na czele. Tu doszło też do spotkania z dowódcą Armii "Pomorze", generałem Władysławem Bortnowskim. Razem opracowywali oni plan bitwy nad Bzurą.

Niemcy szybko przystąpili do obsadzania urzędów niemieckim personelem. Usunięto wójta Zielińskiego , a jego miejsce zajął Edmund Liedtke, wcześniej sołtys Pasieki. Mieszkańców miasteczka próbowano zastraszyć, w razie niesubordynacji często wymierzano najwyższą karę. Polacy i Żydzi zostali pozbawieni mienia, często nie wolno im było wykonywać swoich zawodów. Aresztowano nauczycieli i kupców zsyłając ich do obozów koncentracyjnych w Dachau i Buchenwaldzie. Aresztowano także wszystkich księży katolickich, których w większości spotkał ten sam los.

Szlamek - Żyd z Izbicy, któremu udało się uciec z obozu Chełmno nad Nerem. [źródło: Archiwum Ringelbluma, t. 1, Listy o zagładzie, Warszawa 1997, s. XIX.]

Na początku 1940 r. polskie nazwy zostały zastąpione niemieckimi. I tak np. ul. Toruńska została zamieniona na Thornstrasse, Kościelna na Kirchenstrasse (później Hindenburgstrasse), Warszawska na Moosburgerstrasse, Narutowicza na Hermann-Göring-Strasse, Garbarska na Horst-Wessel-Strasse, Plac Józefa Piłsudskiego na Adolf-Hitler-Platz. Także sama Izbica zmieniła nazwę. Niemcy "ochrzcili" ją jako Mühlental, czyli Dolinę Młynów, ze względu na okoliczne wiatraki stojące na wzgórzu. Swą nazwę zmieniły także okoliczne wsie. I tak np. nazwę Pasieka zamieniono na Bienenau, Długie na Langenau, Morele na Morellen, Nową Wieś na Neudorf, Świętosławice na Heiligendorf, Skaszyn na Torfwald.

Represje dotknęły najbardziej Żydów. Bóżnica została zamknięta, a Żydzi dla odróżnienia od innych narodowości zmuszeni byli nosić żółte gwiazdy na ubraniach. Jednym z celów niemieckiej polityki było ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej (die Endlösung der Judenfrage). W tym celu wybudowano obóz w Chełmnie nad Nerem (SS Sonderkommando Kulmhof), który rozpoczął działalność 8 grudnia 1941 r. Do tegoż właśnie obozu od połowy stycznia 1942 r. kierowano m.in izbickich Żydów. Niektórym udało się uciec, m.in Żyd o przezwisku Szlamek, który przekazał nam relację o obozowych mordach.

Sytuacja w Izbicy zaczęła się zmieniać pod wpływem wieści z frontu, a ściślej rzecz ujmując o kontrofensywie wojsk alianckich, a zwłaszcza nadchodzącej ze wschodu Armii Czerwonej. Od 1944 r. zaczęto przygotowywać plany ewakuacyjne. Zanim jeszcze do miasta wkroczyły wojska radzieckie, większość Niemców uciekła. 21 stycznia 1945 r. do Izbicy wkroczyły wojska radzieckie. W wyniku wojny liczba ludności miasteczka spadła o połowę, Żydzi zostali wymordowani.