500 lat Reformacji: Sylwetki pastorów ewangelickich związanych z Izbicą Kujawską

Dodał: Błażej Nowicki, dnia 31.10.2017, 13:44

Dzisiejsza data jest wyjątkowa dla wielu protestantów w Polsce i na świecie, w tym oczywiście dla członków Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Dokładnie 500 lat temu augustiański mnich Marin Luter ogłosił w Wittenberdze 95 tez przeciw praktyce odpustów. Wydarzenie to zapoczątkowało Reformację, za sprawą której powstała zupełnie nowa gałąź chrześcijaństwa. Luter nie zgadzał się z ideą sprzedaży odpustów, gdyż zakładał, że zbawienie jest możliwe wyłącznie dzięki łasce boskiej a nie działaniom instytucji kościelnych. Przyjął on za podstawę Pismo Święte, dwa sakramenty (sakrament wieczerzy Pańskiej i chrzest), prowadzenie nabożeństwa w języku narodowym, Eucharystię pod dwiema postaciami (chleba i wina). Ponadto nie zgadzał się z powszechnie obowiązującą zasadą "nieomylności papieża", negował sakrament spowiedzi oraz płatne odpusty, zniósł także celibat.

Nieco później Filip Melanchton, przyjaciel Lutra, sformułował w 1530 r. pierwsze protestanckie wyznanie wiary zwane Wyznaniem Augsburskim, zaś zawarcie w 1555 roku pokoju religijnego w Augsburgu usankcjonowało prawnie podział wyznaniowy Niemiec zgodnie z zasadą "czyja ziemia, tego religia".

Luter szybko znalazł naśladowców m.in. we Francji (Jan Kalwin) czy Anglii (król Anglii Henryk VIII postanowił zerwać w 1534 roku z Rzymem, wskutek decyzji papieża o nieuznaniu kolejnego małżeństwa angielskiego władcy).

Ruch reformacyjny bardzo szybko rozprzestrzenił się na inne kraje Europy, w końcu trafił też do Polski. Reformacja w Polsce istniała od lat 20. XVI w. do połowy XVII w. Ostatecznie ruch pod wpływem kontrreformacji załamał się i na początku XVIII wieku został niemalże zupełnie zmarginalizowany. Pomimo tego Reformacja wniosła olbrzymi wkład zwłaszcza w rozwój języka polskiego, oświaty oraz nauki.

Reformacja dotarła oczywiście do Izbicy Kujawskiej i okolic. U schyłku XVI wieku w naszym miasteczku istniała polska gmina protestancka, której pastorem w latach 1615-1627 był Daniel Mikołajewski, senior gminy kujawskiej i współtłumacz "Biblii Gdańskiej" z 1632 roku. Członkami gminy była przede wszystkim polska szlachta (m.in. Latalscy - ówcześni właściciele Izbicy a także Zaćwilichowscy oraz Osieccy). Gmina ta została rozwiązana po 1627 roku.

Odrodzenie protestantyzmu na naszym terenie nierozerwalnie wiąże się z napływem osadników niemieckich w drugiej połowie XVIII wieku. W 1770 roku założono Pasiekę oraz Tymień, a w 1772 roku Józefowo. 30 lipca 1799 roku hrabia Skarbek podarował ewangelikom z Izbicy plac pod cmentarz. Późniejszy właściciel Izbicy, hrabia Zboiński wybudował nową szkołę (z oddzielnymi klasami) dla dzieci obu wyznań (rzymskokatolickiego i ewangelickiego). W roku 1821 dobra izbickie nabył generał Augustyn Słubicki, który tak jak poprzednicy wspierał osadnictwo niemieckich kolonistów. Wzrastała konsolidacja i zrzeszanie się wiernych. Ostatecznym zwieńczeniem rozwoju izbickiej gminy protestanckiej było utworzenie w dniu 1 stycznia 1934 roku Parafii Ewangelicko-Augsburskiej z istniejącego od 1910 roku filiału izbickiego.

Krzewienie ewangelii i założeń luteranizmu wśród ludności nie byłoby możliwe bez działalności pastorów ewangelickich. W tym miejscu chciałbym poinformować Czytelników, iż specjalnie z okazji 500-lecia Reformacji opracowałem noty biograficzne wszystkich zamiejscowych duchownych ewangelickich, którzy administrowali izbickim zborem ewangelickim, poczynając od 1817 roku a kończąc na roku 1933 (a więc przed przemianowaniem filiału izbickiego na samodzielną parafię). Są to głównie tłumaczenia zwięzłych życiorysów duchownych ewangelickich, które zebrał dr Eduard Kneifel (wybitny historyk protestantyzmu) w książce "Die Pastoren der Evangelisch-Augsburgischen Kirche in Polen", wydanej w 1967 roku jego własnym nakładem.

Spośród administratorów izbickiego zboru ewangelickiego można wyróżnić co najmniej kilka interesujących postaci (w kolejności chronologicznej pełnienia obowiązków duszpasterskich na ziemi izbickiej): Leopolda Wilhelma Wojaka (1893-1899) - późniejszego, wieloletniego proboszcza Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Częstochowie, w jego parafii odbyła się w 1945 roku pierwsza powojenna konferencja pastorów, podczas której wybrano tymczasowe władze kościelne); Ferdinanda Karla Woldemara Buschmanna (1900-1903) - wieloletniego członka Estońskiego Towarzystwa Naukowego oraz członka zarządu Estońskiego Towarzystwa Literackiego; Ryszarda Paszko (1903-1914) późniejszego naczelnego kapelana wyznania ewangelickiego i administratora Parafii Wniebowstąpienia Pańskiego w Warszawie, szefa Głównego Urzędu Duszpasterskiego Wyznania Ewangelicko-Augsburskiego, szefa Wydziału Wyznania Ewangelicko-Augsburskiego Biura Wyznań Niekatolickich Ministerstwa Spraw Wojskowych; Alexandra Bierschenka (1914-1916) - twórcę sompoleńskiego gimnazjum, założyciela elektrowni podczas I wojny światowej; dra Lucjana Lewandowskiego (1919 - od kwietnia do grudnia) - studiował w Rzymie razem z późniejszym arcybiskupem krakowskim i kardynałem Adamem Sapiehą oraz Theodora Hugo Woscha (1919-1920) - w czasie I wojny światowej podczas nieobecności Superintendenta Generalnego biskupa Juliusza Bursche pełnił obowiązki pierwszego pastora w Warszawie.

Obok not biograficznych udało się odszukać wizerunki blisko połowy pastorów ewangelickich, co osobiście uważam za wynik dobry. Zdjęcia pochodzą z różnych źródeł, zarówno drukowanych (publikacje Eduarda Kneifla oraz Alberta Breyera, niemieckiego historyka-regionalisty z Sompolna) jak i internetu, a także od osoby prywatnej. W przypadkach, gdy dostępne było więcej niż jedno zdjęcie pastora, wybierano te, na którym wizerunek pastora najbliżej odpowiadał wiekiem latom sprawowania funkcji na terenie Izbicy Kujawskiej i okolic.

Wszystkie sylwetki pastorów ewangelickich związanych w pewnym okresie ich życia z Izbicą opublikowane zostały w nowym podrozdziale Administratorzy zamiejscowi (lata 1817-1933) zamieszczonym na podstronach nieistniejącej Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Izbicy Kujawskiej.

Materiał powstał na pamiątkę 500-lecia Reformacji i ku pamięci osób zaangażowanych w rozwój protestantyzmu w Izbicy Kujawskiej i okolicach. Poniżej link. Zapraszam do lektury.

Błażej Nowicki

[Link do not biograficznych pastorów]

[Grafika okolicznościowa]