Mija właśnie okrągłe 140 lat od wydarzeń, które latem i jesienią 1886 roku rozegrały się we wsi Długie oraz w samej Izbicy. Sprawa odbiła się tak szerokim echem, że wykroczyła daleko poza granice powiatu kolskiego, guberni kaliskiej i zaboru rosyjskiego. Ba! Historia stała się na tyle sensacyjna, że na samym początku stycznia 1887 roku opublikował ją "Przegląd Polityczny, Społeczny i Literacki", wydawany we Lwowie w zaborze austriackim, blisko 700 kilometrów od Izbicy.
Zaginięcie pomocnika i pierwsze podejrzenia
Opowieść zaczyna się we wsi Długie, należącej do dóbr izbickich. Tamtejszy majątek od kilkunastu lat dzierżawił 55-letni Aleksander Körner. Człowiek ten był średniozamożny, posiadający liczną rodzinę i cieszył się opinią spokojnego sąsiada i dobrego obywatela. Pracy w majątku nie brakowało, co spowodowało, że dzierżawca przyjął do pomocy w gospodarstwie niejakiego Uzarowskiego, jednego z Polaków z Poznańskiego (wówczas zabór pruski). Niestety nowemu pracownikowi daleko było do wzoru uczciwości. Po kilku miesiącach pracy pobrał z góry całoroczną pensję i 20 lipca niepostrzeżenie zniknął, pozostawiając we wsi Długie żonę z czteroletnim synkiem. Biorąc pod uwagę okoliczności, a zwłaszcza nagłe opuszczenie rodziny, sprawa bardzo szybko stała się pożywką dla miejscowych plotek, które z biegiem czasu urosły do rangi oskarżenia. Miejscowa ludność głośno i otwarcie mówiła, że dzierżawca Körner zastrzelił swojego pracownika. Ostatecznie sprawą zainteresowały się władze. Zarządzono szczegółową rewizję m.in. okolicznych kanałów i dołów torfowych w poszukiwaniu ciała, jednak niczego nie odnaleziono.
Nocny pożar i "ekspertyza" ze spalonej słomy
Wydawało się już, że sprawa ucichnie z powodu braku jednoznacznych dowodów. Nic z tego! Na początku września, dokładnie siedem tygodni po zniknięciu Uzarowskiego, o pierwszej w nocy w środku zabudowań folwarku Długie wybuchł pożar, który strawił stertę słomy. Wśród miejscowej ludności natychmiast pojawiła się plotka, iż ogień podłożono celowo, aby zatrzeć ślady zbrodni i spalić zwłoki zamordowanego pomocnika. Śledczy znów przystąpili do działań, zabezpieczając żużel oraz popiół ze spalonej sterty. Biegły powołany do zbadania pogorzeliska, według lwowskiej prasy "niezbyt biegły w osteologii porównawczej", orzekł, że w popiele znajdują się szczątki spalonego ludzkiego ciała. W obliczu takiego obrotu sprawy sędzia śledczy nakazał aresztować Körnera i po przesłuchaniu 60 świadków pozbawił go wolności na okres siedmiu tygodni.
Odnalezienie Uzarowskiego i jego powrót pod eskortą
Podczas gdy Körner przebywał w zamknięciu, jego rodzina rozpoczęła własne poszukiwania zaginionego. Wyznaczono nagrodę pieniężną dla osoby, która wskaże miejsce pobytu Uzarowskiego. Gratyfikacja finansowa przyniosła szybki rezultat. Siostra cioteczna Uzarowskiego doniosła, że rzekomy nieboszczyk przebywa cały i zdrowy w Poznańskiem, gdzie ukrywał się, zmieniając miejsce pobytu co kilka dni. Czy ta informacja przekonała miejscową ludność? Bynajmniej! Nie wystarczyły zarówno oficjalne telegramy władz pruskich, jak i relacje mieszkańców wysłanych ze wsi Długie, którzy na własne oczy obejrzeli na miejscu Uzarowskiego. Podejrzenia wzrosły jeszcze bardziej, gdy zbieg trafił do pruskiego aresztu za nielegalne przekroczenie granicy i posługiwanie się fałszywym nazwiskiem. Aleksander Körner pragnął oczyścić się z zarzutów i z własnej kieszeni opłacił grzywnę nałożoną na Uzarowskiego przez pruski sąd, aby przyspieszyć procedurę ekstradycji. Wkrótce "żywego nieboszczyka" sprowadzono pod eskortą prosto do Izbicy w celu oficjalnego potwierdzenia tożsamości.
Niewierni Tomasze i "legenda o czarnoksiężniku"
Uzarowskiego chciały zobaczyć setki osób, ale nawet widok żywego człowieka nie od razu przekonał tłum. Oglądano od stóp do głów. Miejscowy szewc rozpoznał na jego nogach buty własnej roboty, wszyscy widzieli też czułe powitanie z żoną niewidzianą od czternastu tygodni oraz czteroletniego synka rzucającego się ojcu w ramiona. Najbardziej oporni niedowiarkowie dali się przekonać dopiero wtedy, gdy obejrzeli charakterystyczny, odgryziony palec u ręki Uzarowskiego. Czy to okazało się wystarczające dla wszystkich zgromadzonych? Niestety nie. "Poczciwe kumoszki izbickie" po długich debatach uznały, że Uzarowski z całą pewnością został zastrzelony, a jedynie wskrzeszono go za pomocą jakiegoś nowego, cudownego wynalazku.
Sam artykuł we lwowskiej gazecie podsumowany jest dość intrygującą puentą: "spokojny szlachcic, który w swoim księgozbiorze nic może prócz kalendarza nie ma, słynąć będzie w późniejszych wiekach jako czarownik, który nieczystą siłą wskrzesił nieboszczyka".
Tekst w gazecie jest dość obszerny i miałem pewne obawy, czy będzie on czytelny po kompresji grafiki, zwłaszcza na profilu strony na Facebooku, stąd też zamieściłem powyżej opracowanie, a w komentarzu transkrypcję oryginalnej treści artykułu. Dodatkowo do wpisu dołączam grafikę wygenerowaną przez AI, przedstawiającą powrót Uzarowskiego do Izbicy, stylizowaną na XIX-wieczną rycinę prasową.
Miłego przeglądania. Dziękuję p. Konradowi Kołodziejskiemu za namiar do artykułu.
BŁAŻEJ NOWICKI
[Grafika wygenerowana przez AI, przedstawiająca powrót Uzarowskiego do Izbicy, stylizowana na XIX-wieczną rycinę prasową] [Artykuł "Żywy nieboszczyk"]
[Skomentuj na Facebooku]
|