 W związku ze zbliżającą się rocznicą uchwalenia Konstytucji 3 Maja chciałbym zabrać Państwa w kolejną podróż w przeszłość, łączącą w sobie co najmniej kilka ciekawych wątków.
W dniu 3 maja 1916 roku w kościele ewangelicko-augsburskim w Warszawie ks. Feliks Gloeh wygłosił kazanie zatytułowane "Cześć Polsce, Cześć!", które jeszcze w tym samym roku ukazało się drukiem w postaci niewielkiej broszury. Niecały rok temu udało mi się pozyskać egzemplarz tego pięknego, pełnego patriotycznych uniesień tekstu. Jest on o tyle cenny, że zawiera odręczną dedykację autora dla ks. Edwarda Wende, ówczesnego superintendenta diecezji kaliskiej.
Być może część z Państwa zada sobie pytanie: "co to ma wspólnego z Izbicą Kujawską?". Bezpośrednio niewiele, jednak pośrednio można tu odnaleźć interesujące punkty wspólne. Izbicki filiał, będący wówczas częścią parafii Koło-Babiak, należał administracyjnie właśnie do diecezji kaliskiej. Ksiądz Edward Wende sprawował funkcję jej superintendenta od 1915 do 1936 roku, a rok później został jej zarządcą komisarycznym. Wynikało to z narastających antagonizmów między polskimi a niemieckimi członkami Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, co paraliżowało wybory zwierzchników. Co ciekawe, jedynym kandydatem strony niemieckiej na seniora tejże diecezji, zatwierdzonym przez ministerstwo, był ks. Richard Kneifel z Izbicy. Mimo że kandydaturę ks. Kneifla zgłoszono wbrew jego woli, o czym sam informował Konsystorz, można przyjąć, że miał on realne szanse na objęcie tego stanowiska po ks. Wende.
Jako superintendent diecezji kaliskiej ks. Wende musiał utrzymywać kontakt z izbicką parafią, choć wydaje się, że w dość ograniczonym stopniu. W aktach izbickiej parafii przechowywanych w Archiwum Państwowym w Poznaniu zachowało się zaledwie jedno pismo stanowiące korespondencję pomiędzy izbickim kolegium kościelnym a ks. Edwardem Wende. Czego dotyczyło? Była to odręczna odpowiedź seniora diecezji na zaproszenie na obchody Jubileuszu 25-lecia. Ksiądz Wende miał pierwotnie stawić się na uroczystości w dniu 29 września 1934 roku, jednakże zamiaru tego z przyczyn od niego niezależnych nie udało mu się zrealizować. Z okazji jubileuszu w piśmie załączył życzenia o następującej treści: "Jednocześnie przesyłam [...] serdeczne życzenia błogosławieństwa Bożego dla Zboru i jego Starszyzny i Księdza Pastora, który jako pierwszy duszpasterz usamodzielnionej parafii buduje tam Królestwo Boże". Załączam skan tego dokumentu do tekstu.
O życiu autora kazania, ks. Feliksa Gloeha (1885-1960), można by napisać osobną książkę. Trzeba wspomnieć, że jego kolegą ze studiów teologicznych w latach 1912–1913 w Dorpacie (dzisiejsze Tartu w Estonii) był Lucjan Lewandowski, późniejszy proboszcz w Przedczu (1918–1921) oraz administrator izbickiego filiału od kwietnia do grudnia 1919 roku. W Archiwum Państwowym w Siedlcach zachowało się ich wspólne zdjęcie z czasów studenckich, które załączam do tekstu. Kolejnym łącznikiem jest fakt, że w lutym 1930 roku ks. Gloeh objął wakujące stanowisko ewangelickiego Naczelnego Kapelana Wojska Polskiego po rezygnacji ks. Ryszarda Paszko, postaci niezwykle zasłużonej m.in. dla izbickich ewangelików. Ksiądz Gloeh był również redaktorem prowadzącym periodyku "Głos Ewangelicki". To jeden z najważniejszych, obok "Zwiastuna Ewangelicznego", tytułów prasowych Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, w którym na przestrzeni niemal całego dwudziestolecia międzywojennego nierzadko pojawiały się wzmianki dotyczące izbickiej parafii luterańskiej.
Samo kazanie "Cześć Polsce, Cześć!" to manifest patriotyczny napisany w cieniu trwającej I wojny światowej. Autor łączy w nim tragizm "pól krwią zroszonych" z nadzieją na odrodzenie się Polski. Ksiądz Gloeh interpretuje ustawę majową jako fundament wolności osobistej i wyznaniowej, kluczowy dla tożsamości "Ewangelików-Polaków". Treść skupia się m.in. na apelu o jedność ponad podziałami wyznaniowymi, podkreślając, iż "nie ma dzisiaj ani żyda, ani ewangielika, ani katolika, ani mężczyzny, ani niewiasty, są tylko Polacy - synowie jednej Ojczyzny, Polski, pragnący uczcić godnie wielką spuściznę pradziadów".
Tekst kazania nie jest dostępny w zasobach sieciowych. Pełna ochrona praw autorskich do broszury wygaśnie dopiero w 2030 roku, jednakże specjalnie dla Czytelników serwisu Izbica Kujawska Online prezentuję jego zasadniczą, kazalną część.
Miłej lektury i udanego świętowania!
BŁAŻEJ NOWICKI
[Strona tytułowa kazania "Cześć Polsce, cześć", które w dniu 3 maja 1916 roku wygłosił ks. Feliks Gloeh]
[Pismo ks. Edwarda Wende do izbickiego kolegium kościelnego]
[Zdjęcie ks. Feliksa Gloeh (w środku) oraz Lucjana Lewandowskiego (po prawej) z okresu studiów teologii ewangelickiej w Dorpacie]
[Ksiądz Edward Wende]
[Kazanie "Cześć Polsce, cześć!"]
[Kazanie "Cześć Polsce, Cześć!"]
[Kazanie "Cześć Polsce, Cześć!"]
[Kazanie "Cześć Polsce, Cześć!"]
[Kazanie "Cześć Polsce, Cześć!"]
[Kazanie "Cześć Polsce, cześć!"]
[Dedykacja od ks. Feliksa Gloeh dla ks. Edwarda Wende]
[Portret ks. Gloeha z księgi pamiątkowej "W służbie Ojczyzny i Kościoła" wydanej w 1938 roku dla uczczenia jego 25-lecia pracy]
[Strona tytułowa księgi pamiątkowej 'W służbie Ojczyzny i Kościoła' wydanej w 1938 roku dla uczczenia 25-lecia pracy Księdza Seniora Feliksa Gloeha wraz z jego portretem]
[Skomentuj na Facebooku]
|
"Cześć Polsce, Cześć!" - unikatowe kazanie ks. Feliksa Gloeha z 1916 roku oraz izbickie wątki historyczne
Izbica do 1945r.
