Sekretarz gminy Stefan Nowowiejski a "mania wielkości". Spór o nazwę ulicy w przedwojennej Izbicy Kujawskiej

Dodał: Błażej Nowicki, dnia 25.04.2026, 09:14

Na łamach gazety "Echo kolsko-konińsko-tureckie" w pierwszej połowie lat 30. XX wieku opublikowane zostały teksty dotyczące intrygującego konfliktu kompetencyjnego i wizerunkowego, jaki rozegrał się w Izbicy Kujawskiej. Głównym bohaterem sporu był sekretarz gminy Stefan Nowowiejski, którego postać mocno podzieliła mieszkańców w kwestii upamiętniania jego zasług.

Punktem wyjścia była uchwała Rady Gminnej z dnia 14 lipca 1933 roku na mocy której dotychczasowa ulica Poznańska miała otrzymać imię wspomnianego urzędnika. Pierwszy artykuł jest niemalże laurką na cześć Nowowiejskiego, ponieważ przedstawia go jako jedynego sprawcę zmian, który od razu po przyjeździe zaczął walczyć z zacofaniem Izbicy. Autor tekstu w gazecie obrazowo opisał, jak przed 1928 rokiem mieszkańcy brodzili w błocie po kolana, a wybrukowanie 13 tysięcy metrów kwadratów ulic uznał za klucz do poprawy wyglądu i higieny osady.

Wkrótce potem na łamach tego samego tytułu ukazał się głos polemiczny pt. "Manja wielkości", będący przykładem dość bezkompromisowej krytyki prasowej. Autor podpisany jako "Stały Czytelnik" podważył wizerunek sekretarza jako działającego bezinteresownie społecznika. Zakwestionował on moralność nazywania ulicy imieniem urzędnika i postawił mu konkretne zarzuty finansowe oraz służbowe, a były nimi w szczególności: pobieranie stałego wynagrodzenia (100 zł miesięcznie) z funduszów miejskich za nadzór nad robotami, co podważało tezę o bezinteresowności czynu, wykorzystywanie prywatnego inwentarza do odpłatnej zwózki materiałów budowlanych oraz wykorzystywanie pozycji urzędniczej do zabezpieczania osobistych interesów rodziny.

Ważnym szczegółem jest to, że zaledwie dwa lata później tj. 25 czerwca 1935 roku tę samą ulicę nazwano imieniem Narutowicza. Tak szybka zmiana sugeruje, że pomysł uhonorowania sekretarza Nowowiejskiego był bardzo nietrwały. Można przypuszczać, że albo silny opór mieszkańców zablokował tę zmianę, albo uznano, że patronem powinien zostać ktoś o znaczeniu ogólnopolskim, a nie lokalny urzędnik.

Spór między zwolennikami nowoczesnej osady a przeciwnikami wytykającymi urzędnikowi grę w karty pokazuje, jak wyglądało życie polityczne i społeczne w dawnej Izbicy.

Nowowiejski był zasłużony modernizatorem czy sprytnym graczem dbającym o własną kieszeń? Po której stronie sporu o ulicę Nowowiejskiego byliby Państwo skłonni się opowiedzieć?

Dziękuję p. Konradowi Kołodziejskiemu za nadesłane materiały.

BŁAŻEJ NOWICKI

[Artykuł "W os. Izbicy też pracują. Cześć pracy!"]
[Artykuł "Manja wielkości"]


[Skomentuj na Facebooku]