 W drugiej połowie listopada ukazał się XII tom czasopisma „Polonia Maior Orientalis”. Wśród wielu opublikowanych tam tekstów znajduje się również druga część mojego artykułu poświęconego dziejom parafii luterańskiej w Izbicy Kujawskiej w latach 1934–1945. To okres narastających antagonizmów polsko-niemieckich, zarówno na poziomie lokalnym, jak i wewnątrz samego Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego.
W tym czasie odbył się wielokrotnie już przeze mnie wspominany jubileusz 25-lecia parafii, który, z dużą dozą prawdopodobieństwa, był największą uroczystością w Izbicy Kujawskiej w całym dwudziestoleciu międzywojennym. W 1938 roku ukończono również budowę pastorówki, uroczyście poświęconej podczas wizyty Biskupa Juliusza Burschego. Budynek służy mieszkańcom miasta do dziś, choć już w innym charakterze.
Postać Biskupa Burschego przywołuję nieprzypadkowo. To jedna z najbardziej znaczących osób, która — w ramach pełnionych funkcji — kilkukrotnie odwiedziła Izbicę Kujawską. Zwierzchnik Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, działacz niepodległościowy, który zmarł w szpitalu więziennym w dzielnicy Moabit w Berlinie, zamęczony przez nazistów za nieugiętą postawę i wierność polskości. W setną rocznicę odzyskania niepodległości pośmiertnie odznaczono go Orderem Orła Białego, a jego wizerunek trafił na srebrną monetę NBP o nominale 20 zł.
Druga wojna światowa okazała się katastrofą dla lokalnej społeczności chrześcijańskiej. Polityka okupanta uderzała przede wszystkim w Kościół katolicki, ale także — choć w mniejszym stopniu — w Kościoły ewangelickie. Osobną kwestią jest tragiczny los wyznawców judaizmu.
Pisząc obie części artykułu, starałem się zachować pełen obiektywizm, co było szczególnie ważne w kontekście wydarzeń z lat 1934–1945. Pozwoliłem sobie jedynie na kilka refleksji w zakończeniu, aby pewne kwestie zostały dopowiedziane. Niezwykle pomocne w odtwarzaniu dziejów parafii były oczywiście wspomnienia ks. Richarda Kneifla, zwłaszcza wobec niemal całkowitego braku archiwaliów z okresu II wojny światowej.
Wspomniałem wcześniej o antagonizmach wewnątrz Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Proszę sobie wyobrazić, jak nieprzewidywalne były to czasy: redakcja jednej z niemieckojęzycznych gazet w Łodzi dokonała cenzury relacji ks. Kneifla z ordynacji ks. Dregera w Babiaku tylko po to, aby nie pojawiło się w niej nazwisko Biskupa Burschego, oskarżanego przez stronę niemiecką o "polonizowanie" wiernych niemieckojęzycznych. Więcej szczegółów na ten temat znajdą Państwo w artykule.
Warto też podkreślić, że wkroczenie Armii Czerwonej i umowne "wyzwolenie" tych ziem spod okupacji niemieckiej wcale nie zakończyło trwającej kilka lat tragedii. Bardzo szybko role się odwróciły, a część ofiar stała się oprawcami. W utworzonym przez Polaków obozie dla Niemców w Lubrańcu dochodziło do scen wręcz dantejskich. W artykule przytaczam m.in. wspomnienia dotyczące parafian Johanna Kerstena, kantora z Pasieki, oraz Ludwiga Pubantza z Sarnowa, którzy ponieśli tam okrutną śmierć z rąk Polaków.
Jak zdobyć publikację? Jeśli chodzi o wersję drukowaną XII tomu, należy kontaktować się bezpośrednio z redakcją czasopisma Polonia Maior Orientalis. Koszt tomu wynosi 50 zł. Niestety nie jestem w stanie przekazać informacji na temat jego dostępności w sprzedaży. Wielu z Państwa ucieszy jednak wiadomość, że treść mojego artykułu (jak i teksty innych Autorów) jest już w pełni dostępna online. Linki poniżej.
Życzę miłej lektury.
BŁAŻEJ NOWICKI
[Zarys dziejów parafii ewangelicko-augsburskiej w Izbicy Kujawskiej do 1945 roku. Część II. Okres od 1 stycznia 1934 roku do końca II wojny światowej]
[Zarys dziejów parafii ewangelicko-augsburskiej w Izbicy Kujawskiej do 1945 r. Część I. Okres od XVI wieku do końca grudnia 1933 roku]
[Rodzina Richarda Kneifla - Fotografia]
[Pieczęć parafii z okresu okupacji]
[Pieczęć parafii z okresu okupacji]
[Moneta 20 zł Pięć wieków Reformacji. Rewers z wizerunkiem Biskup ks. Juliusza Bursche]
[Skomentuj na Facebooku]
|
Dzieje parafii luterańskiej w Izbicy Kujawskiej – część druga obejmująca lata 1934-1945 już dostępna!
Izbica do 1945r.
