 Izbicka synagoga wybudowana została w latach 1880–1895 w miejscu, gdzie wcześniej znajdowała się drewniana bóżnica. Budynek wzniesiono w stylu neoklasycystycznym na planie prostokąta o wymiarach 26 × 15 metrów. Materiałem użytym do budowy była palona cegła. Kubatura bóżnicy wynosi ok. 1000 m³, a całkowita powierzchnia użytkowa ok. 300 m². Bryła budynku jest zwarta, z widoczną od strony wschodniej półkolistą apsydą, zaś od zachodniej – zwężonym prostokątnym przedsionkiem.
Synagoga była miejscem zebrań modlitewnych aż do początku okupacji niemieckiej. Już w listopadzie 1939 roku została doszczętnie spalona przez okupanta, w związku z czym utracono całe jej wewnętrzne wyposażenie. Do dziś dyskusyjna pozostaje kwestia, czy Niemcy faktycznie zmusili do skoku z dachu Szlamę Grudzińskiego – ostatniego izbickiego rabina.
W 1945 roku nieruchomość przejął Skarb Państwa, zaś w 1957 roku budynek został wydzierżawiony przez Gminną Spółdzielnię w Izbicy Kujawskiej. Miało to dla dawnej synagogi poważne konsekwencje. Już w latach 60. ubiegłego wieku przebudowano salę modlitewną, przedzielając ją stropem; zamurowano również apsydę. W tym czasie obiekt był użytkowany jako spichrz zbożowy. Od 1975 roku w byłej bóżnicy, będącej własnością Gminy Izbica Kujawska, przez ponad dwadzieścia lat znajdował się magazyn mebli. Na mocy decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Włocławku z dnia 5 października 1995 roku synagoga została wpisana do rejestru zabytków. W 2000 roku budynek przekazano Gminie Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu. Już w 2007 roku obiekt sprzedano w prywatne ręce. Nowy właściciel przeprowadził pierwsze prace remontowe - wykonano wówczas m.in. uszczelnienie dachu synagogi. Remont kapitalny bóżnicy ukończono dopiero w 2014 roku. W jego ramach dokonano kilku korekt architektonicznych, które częściowo przywróciły zewnętrzny wygląd synagogi sprzed II wojny światowej, m.in. odnowiono fasadę zabytku i zlikwidowano wejście od strony północnej. Ponadto nad historycznym, głównym wejściem od strony zachodniej przywrócono dwa okna z gwiazdami Dawida, zaś od strony placu zlikwidowano prowizoryczne zadaszenie. Obecnie wnętrze synagogi pełni funkcję handlową.
Na stronie Izbica Kujawska Online pisałem już kiedyś o moich wątpliwościach dotyczących oceny tego remontu. Trudno zrozumieć decyzję konserwatora zabytków, który wyraził zgodę na zabudowanie półkolistej apsydy od strony wschodniej. Fakt, iż część apsydy można obejrzeć jedynie poprzez wejście do ściśle sąsiadującego z synagogą budynku, jest ewenementem w skali kraju, oczywiście w negatywnym aspekcie.
Dzisiejszy post jest swoistą kontynuacją i rozszerzeniem tekstu z 2022 roku. Co dodaję nowego? Przede wszystkim serię zdjęć autorstwa Sebastiana Słupskiego z 1994 roku, które stanowiły dokumentację fotograficzną do sporządzenia karty zabytku. Zdjęcia te poddałem upscalingowi (zwiększeniu rozmiaru) oraz koloryzacji za pomocą AI. Publikuję dziś także wszystkie zdjęcia wykonane przeze mnie w 2007 roku, po raz pierwszy w oryginalnej rozdzielczości. Na "deser" udostępniam również najlepsze zdjęcia obiektu wykonane w 2014 roku, tuż po zakończeniu remontu, oczywiście w lepszej rozdzielczości. Wtedy zabytek wręcz "lśnił" w blasku słońca.
Miłego przeglądania, zapraszam do komentowania.
BŁAŻEJ NOWICKI
[Galeria zdjęć na Facebooku]
[Skomentuj na Facebooku]
|
Synagoga w Izbicy Kujawskiej w trzech odsłonach: 1994 – 2007 – 2014
Izbica do 1945r.
