Historia zatrzymana na stacji. Tablica z Izbicy i jej trzy życia

Dodał: Błażej Nowicki, dnia 17.05.2025, 18:17

Powracam do tematu tablicy z nazwą stacji kolejki wąskotorowej w Izbicy. Dlaczego? Bo ostatnio ciekawe pytanie zadał mi Przemysław Nowicki i w jakimś stopniu nie dawało mi ono spokoju. Brzmiało mniej więcej tak: "Czy podczas okupacji hitlerowskiej na tej tabliczce pojawiła się zniemczona nazwa osady, czyli "Mühlental"? Paradoksalnie odpowiedź nie jest taka oczywista. Aby spróbować ją znaleźć, musimy cofnąć się do wydarzeń z czasów I wojny światowej.

Wówczas niemieckie władze okupacyjne, ze względu na fatalny stan dróg i potrzebę rozbudowy sieci komunikacyjnej do celów militarnych, zdecydowały o budowie m.in. kolejki wąskotorowej łączącej Włocławek z Kołem i Sompolnem. Brakowało wtedy niemal wszystkiego - do tego stopnia, że materiałem bazowym dla wykonania tabliczki z nazwą stacji kolejki stała się... metalowa reklama środka do płukania ust "Odol". Był to antyseptyczny płyn, będący odpowiedzią na problemy z higieną jamy ustnej, również wśród żołnierzy niemieckich. Charakterystyczne logo (czarno-białe litery "Odol" na błękitnym tle) stanowiły wyróżniający się element tego produktu, a konkretny jego krój był stosowany na opakowaniach w latach 1907–1916. Wynalazca płynu, Karl August Lingner (1861-1916), dobrze wykorzystywał media swoich czasów i szeroko korzystał z nowoczesnych form promocji. Zapewne jednak nie przypuszczał, że jego reklama posłuży kiedyś jako... tablica kolejowa. Co zrobili Niemcy? Po prostu zamalowali reklamę białą farbą, a na niej nanieśli czarny napis "Izbica Kuj", pisany czcionką gotycką (frakturą).

Przenieśmy się teraz do 2008 roku. Wtedy byłem świadkiem odsłonięcia kolejnych warstw tej tablicy. Ich kolejność jest bardzo istotna. Pierwsza z nich to reklama płynu "Odol". Druga - bez wątpienia naniesiona bezpośrednio na tekst reklamowy - to napis "Izbica Kuj" w czcionce gotyckiej. Trzecia, wierzchnia to nazwa miejscowości zapisana już współczesną czcionką łacińską. Co to oznacza? Nie ma możliwości, by na tej tablicy zamieszczono napis "Mühlental" w trakcie II wojny światowej. Nie znaleziono żadnych śladów liter charakterystycznych dla tej zniemczonej nazwy osady. To dość zaskakujące, ponieważ 18 maja 1943 roku weszło w życie kolejne zarządzenie Arthura Greisera, namiestnika Kraju Warty, dotyczące germanizacji nazw miejscowości. Obejmowało ono zwłaszcza te miejscowości, które miały urzędy pocztowe, stacje kolejowe, przystanki czy punkty załadunku towarów. Na tej liście znalazła się również Izbica. Z jakiego powodu nie zmieniono napisu na stacji? Przeoczenie? Kłopoty na froncie? Czyjeś sugestie, by nie komplikować sytuacji? Inne?

To prowadzi do kolejnego pytania: Kiedy w takim razie przemalowano tablicę na napis współczesny, wykonany czcionką łacińską? Można by przypuszczać, że stało się to tuż po opuszczeniu tych terenów przez Niemców - w trakcie lub zaraz po zakończeniu I wojny światowej. Przeczy temu jednak pewna pocztówka z okresu międzywojennego lub początku okupacji hitlerowskiej. Bez cienia wątpliwości widać na niej nazwę "Izbica Kuj", zapisaną czcionką gotycką. Gołym okiem trudno to odczytać, ale po zeskanowaniu pocztówki w wysokiej rozdzielczości (1200 DPI) staje się to możliwe. To dokładnie ten sam napis gotycki, o którym mowa wyżej. Czy to oznacza, że przez całe dwudziestolecie międzywojenne nie ingerowano w tę tablicę? Zmian też raczej nie wprowadzili Niemcy w czasie II wojny światowej, brak bowiem dodatkowych warstw, ich kolejność też temu raczej przeczy. Wygląda na to, że oryginalny napis "Izbica Kuj" zapisany czcionką gotycką przetrwał także całą okupację i został przemalowany dopiero w 1945 roku... Brzmi to dość nieprawdopodobnie, ale wszystko na to wskazuje.

A może ktoś z Państwa ma inne wnioski? Zachęcam do podzielenia się nimi. Może ktoś z Państwa posiada inne zdjęcie stacji z okresu międzywojennego lub okupacji? Dla ułatwienia zamieszczam kilka materiałów graficznych: wyodrębniony napis "Izbica Kuj" zapisany gotykiem, wykadrowane zdjęcie stacji kolejki wąskotorowej, fotografię pierwotnego wyglądu tablicy (oraz po zdrapaniu dwóch wierzchnich warstw), a także przykładowy plakat reklamowy płynu "Odol" z 1907 roku.

Miłego przeglądania!

BŁAŻEJ NOWICKI

[Napis "Izbica Kuj" na stacji kolejki wąskotorowej, okres dwudziestolecia wojennego lub okupacji]
[Stacja kolejki wąskotorowej w Izbicy w okresie dwudziestolecia wojennego lub okupacji]
[Wygląd tablicy sprzed rozpoczęcia prac w 2008 roku]
[Wygląd tablicy po usunięciu dwóch warstw w 2008 roku]
[Reklama płynu do higieny jamy ustnej "Odol"]

[Skomentuj na Facebooku]