Z ponurych kart historii gminy [5]: Nieudana konspiracja izbickich Żydów

Dodał: Błażej Nowicki, dnia 26.04.2020, 14:08

W 1941 roku szerzyły się w Izbicy plotki, że niektórzy Żydzi w osadzie są w posiadaniu odbiornika radiowego i mogą popełniać przestępstwo wobec rozporządzenia w sprawie nadzwyczajnych środków radiowych z 1 września 1939 r. (Verordnung über außerordentliche Rundfunkmaßnahmen vom 1. September 1939). Zgodnie z tym aktem prawnym zabronione było rozpowszechnianie informacji z nie-niemieckojęzycznych kanałów radiowych. Słuchanie stacji radiowych z neutralnych krajów sprzymierzonych z Niemcami było również zabronione. W nazistowskich Niemczech oba te czyny określane były jako przestępstwa związane z transmisją.

Sprawą zainteresowała się lokalna, izbicka komórka Geheime Staatspolizei (Gestapo). W toku śledztwa ustalono, że dwójka Żydów z Izbicy, mianowicie Ezra Swientoslawski (Świętosławski?) oraz Szyja Izrael Laski (Łaski?) od 1940 roku, zaś szczególnie w okresie od lutego 1941 roku do 17 sierpnia 1941 roku słuchała wiadomości angielskiej rozgłośni radiowej, nadawanych w języku niemieckim, które były następnie przekazywane kolejnej dwójce Żydów w osadzie. Odbiornik radiowy posiadał Swientoslawski (ur. 10.01.1923 roku) i to w jego mieszkaniu dokonywano czynności zabronionych przez nazistowskie władze. W trakcie dochodzenia ustalono, iż Swientoslawski nie przekazywał informacji bezinteresownie. Jednym z odbiorców był właścicielem straganu z lodami. W ramach opłaty za wiadomości Swientoslawski otrzymywał każdorazowo jedną lub dwie porcje lodów.

Z kolei Laski systematycznie zabiegał o zwiększenie kręgu odbiorców komunikatów. W zamian za informacje oczekiwał miesięcznej opłaty w wysokości 3 RM (Reichsmark - marek Rzeszy). W ciągu kilku miesięcy zebrał spore grono abonentów wiadomości emitowanych przez zabronioną w Kraju Warty rozgłośnie radiową.

Sprawa trafiła formalnie do sądu specjalnego we Włocławku (wówczas Leslau, nazwa sądu: Leslauer Sondergericht I), zaś samo jej rozpatrywanie odbywało się przede wszystkim w Kole (wówczas Warthbrücken). Sąd w dniu 16 stycznia 1942 roku wydał na obu wyrok śmierci. Sprawa odbiła się dość szerokim echem, wzmianka o procesie i wyroku pojawiła się w jednym ze styczniowych wydań "Litzmannstädter Zeitung", która była największą, najpoczytniejszą gazetą we wschodniej części Kraju Warty. Zamieszczenie tej informacji miało charakter prewencyjny i miało ostrzec wszystkich tych, którzy słuchają zagranicznych, wrogich III Rzeszy stacji radiowych, że są zdrajcami i mogą ponieść najwyższy wymiar kary w przypadku wykrycia takiego procederu.

W gazecie nie znajdziemy informacji, kto konkretnie zadenuncjował Swientoslawskiego i Laskiego. Przypadkiem trafiłem jednak na jedną z amerykańskich stron internetowych, która regularnie zamieszcza oferty sprzedaży wielu dokumentów z okresu okupacji. Wśród nich odnalazłem... teczkę zawierającą akta ze śledztwa i procesu wymienionej dwójki. Dokumenty co prawda zostały już dawno komuś sprzedane, jednakże na podstawie zamieszczonych na tej stronie fragmentów skanów dokumentów z teczki można wywnioskować, iż doniósł na nich Hermann Fogel, Żyd, zamieszkały w Izbicy przy ul. Garbarskiej (ówczesna Horst-Wessel-Strasse). Obciążające okazały się także późniejsze zeznania niejakiego Jakubowskiego.

Wojna, jak również inne sytuacje nadzwyczajne wywołują jak widać różne zachowania ludzi. Trudno tutaj oceniać postępowanie dwójki skazanych na śmierć Żydów, którzy czerpali korzyści materialne i finansowe z udostępniania innym osobom nielegalnie pozyskanych informacji. Trzeba też mieć na uwadze fakt, że opracowując niniejszy wpis mogłem oprzeć się jedynie na drukowanych, nazistowskich źródłach, skrajnie nieobiektywnych w stosunku do ludności żydowskiej.

Poniżej zamieszczam skan artykułu zamieszczonego w "Litzmannstädter Zeitung" oraz zachowane fragmenty skanów z teczki sądowej pochodzącej ze strony od43.com. Niestety skany ze wspomnianej strony są niskiej rozdzielczości, wszystkie w języku niemieckim.

BŁAŻEJ NOWICKI

[Tekst artykułu w Litzmannstädter Zeitung, nr 29 z dnia 29.01.1942 roku]
[Pierwsza strona Litzmannstädter Zeitung, nr 29 z dnia 29.01.1942 roku]
[Dokument sądowy nr 1]
[Dokument sądowy nr 2]
[Dokument sądowy nr 3]
[Dokument sądowy nr 4]
[Dokument sądowy nr 5]
[Dokument sądowy nr 6]
[Dokument sądowy nr 7]
[Dokument sądowy nr 8]
[Dokument sądowy nr 9]
[Dokument sądowy nr 10]

[Skomentuj na Facebooku]