 W okrągłą, 90. rocznicę funkcjonowania Nadleśnictwa Koło w strukturach Lasów Państwowych (1925-2015) na rynku wydawniczym ukazała się pozycja "Materiały do historii Nadleśnictwa Koło". Wydawcą publikacji jest Nadleśnictwo Koło, mające swą siedzibę w Gaju Stolarskim, miejscowości położonej na terenie gminy Izbica Kujawska. Jest to jedna z pierwszych prób przedstawienia zarysu dziejów historii nadleśnictwa Koło, ze szczególnym uwzględnieniem XIX wieku, XX-lecia międzywojennego oraz II wojny światowej.
Autorem opracowania jest Krzysztof Dorcz (ur. w 1960r. w Końskich), plastyk, fotografik oraz wydawca. W ramach swoich zainteresowań był autorem, współautorem i uczestnikiem kilkudziesięciu wystaw fotograficznych oraz plastycznych, w tym plenerowych. W latach 1988 i 1989 brał udział w profesjonalnych plenerach "Ziemia Kujawska w obiektywie" cz.I i II, organizowanych przez M-GOK w Izbicy Kujawskiej. W 1991 r., jako komisarz artystyczny, współorganizował w Izbicy Kujawskiej plener "Kultura żydowska na Kujawach i ziemi dobrzyńskiej". Od 25 lat publikuje na tematy historyczne. Zajmuje się heraldyką, jest autorem i współautorem kilkunastu herbów samorządowych w województwach kujawsko-pomorskim i świętokrzyskim. Podejmuje problematykę chopinowską, projektował tablice poświęcone matce Fryderyka Chopina w Długiem i w Izbicy Kujawskiej. Od wielu lat współpracuje z Nadleśnictwem Koło w zakresie szeroko pojętej plastyki i dokumentacji fotograficznej. Należy do włocławskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego, jest również członkiem rzeczywistym Fotoklubu Rzeczypospolitej Polskiej.
"Materiały do historii Nadleśnictwa Koło" wydane zostały w miękkiej, oszczędnej pod względem wizualnym okładce. Jej projekt opracowany został przez Reginę Magier, a motywem przewodnim na niej widocznym, jest godło z czapki leśnika Jerzego Dorcza, pracownika Nadleśnictwa Koło w latach 1976-1989. Wydawnictwo liczy 88 stron. Za słowo wstępne odpowiada Mirosław Macherski, nadleśniczy Nadleśnictwa Koło. Treść publikacji jest efektem wieloletnich, zapewne żmudnych poszukiwań autora zarówno w archiwach państwowych, bibliotekach jak i zbiorach prywatnych. Autorowi "Materiałów..." udało się dotrzeć m.in. do artykułów zamieszczanych w przeciągu wielu lat w gazetach i periodykach warszawskich, które dotyczyły zasięgu działalności obecnego Nadleśnictwa Koło. "Materiały..." nie mają charakteru wydawnictwa popularnonaukowego. Każde powołanie się na konkretne źródło jest ujęte w przypisach, co umożliwia Czytelnikowi dalsze poszukiwania i zgłębianie informacji na temat dziejów Nadleśnictwa Koło.
Autor zasadniczą treść "Materiałów..." podzielił na 12 części, mianowicie: 1. Posada leśna w Gąsiorowie w latach 1808 - 1840; 2. Posada leśna w Gaju Stolarskim w XIX i na początku XX wieku; 3. Pracownicy służby leśnej w aktach parafii rzymskokatolickiej w Brdowie w latach 1808 - 1865; 4. Carskie donacje i majoraty na obszarze Nadleśnictwa Koło; 5. Majorat Przedecz do 1858 roku; 6. Lasy miejskie Brdowa i Przedcza do 1865 roku; 7. Pomnik bohaterów powstania styczniowego pod Cieplinami; 8. Łowiectwo na obszarze Nadleśnictwa Koło do 1939 roku; Nadleśnictwo Koło w odrodzonej Polsce; 10. Relacja nadleśniczego Heinza Maya z okresu okupacji niemieckiej; 11. Teren byłego obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem w latach 1945-1995; 12. Cmentarzyska pradziejowe w Gaju i Wietrzychowicach. Publikację wzbogaca wykaz wybranej bibliografii oraz opracowań.
Szczególnie godne uwagi są nigdzie dotychczas niepublikowane fragmenty autobiograficznej relacji Heinza Maya zatytułowanej "Die grosse Lüge - Chełmno, der Nationalsozialismus, wie ihn das deutsche Volk nicht kennt, Ein Erlebnisbericht von H. May" ("Wielkie Kłamstwo - Chełmno, narodowy socjalizm w postaci narodowi niemieckiemu nieznanej, pamiętnik H. Maya) Pamiętnik Niemca dzieli się na cztery rozdziały. W "Materiałach..." zamieszczony został rozdział drugi, który poświęcony jest jego przeżyciom w Polsce. Biorąc pod uwagę wielki brak materiałów źródłowych dotyczących historii Izbicy Kujawskiej i okolic w okresie II wojny światowej wspomniana relacja jest niezwykle cenna. Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na osobiste relacje Niemca i jego polskich współpracowników. W oryginale rozdział drugi liczy 25 stron maszynopisu w formacie A4. Tłumaczenia z języka niemieckiego podjął się Kazimierz Kasperkiewicz (ur. 1929), regionalista związany z miastem Koło, z wykształcenia filolog germański. Wspomnienia Heinza Maya zajmują blisko 1/4 objętości "Materiałów...".
Innym wartym odnotowania fragmentem jest stenogram z 13. posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 11 marca 1919 roku, na którym to zajęto się sprawą...rozkradania lasów kolskich. Z pewnością czytelnik zauważy w tym fragmencie wyraźne antagonizmy jakie pojawiały się między przedstawicielami polskiej i żydowskiej sceny politycznej w kontekście spraw gospodarczych.
W "Materiałach..." nie zabrało sporej ilości zdjęć archiwalnych, map, skanów dokumentów czy listów. Stanowi to z pewnością urozmaicenie słowa pisanego.
Reasumując, nie ulega wątpliwości, iż " Materiały do historii Nadleśnictwa Koło" powinny stanowić ważną pozycję dla każdego, kto chciałby uzupełnić wiedzę z zakresu historii administracji leśnej na obszarze związanym z działalnością Nadleśnictwa Koło. Kto miał styczność ze wcześniejszymi opracowaniami Krzysztofa Dorcza wie, iż są one napisane przystępnym językiem. Gdzie można pozyskać najnowszą pozycję w jego dorobku? Należy skontaktować się z Nadleśnictwem Koło w Gaju Stolarskim.
Błażej Nowicki
[Okładka "Materiałów do historii Nadleśnictwa Koło"]
|
"Materiały do historii Nadleśnictwa Koło": minirecenzja opracowania Krzysztofa Dorcza
Izbica do 1945r.
