PARAFIA EWANGELICKO-AUGSBURSKA W IZBICY KUJAWSKIEJ
(OBECNIE NIEISTNIEJĄCA)

Opis kościoła ewangelickiego w Izbicy Kujawskiej pochodzący z karty ewidencyjnej zabytku udostępnionej przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Toruniu - Delegaturę we Włocławku
(data powstania karty: 20.09.1992 r.)

Sytuacja:

Kościół poewangelicki usytuowany w zachodniej części miasta stanowiąc jej dominatę, na wygrodzonej działce zamkniętej od północy i od południa ulicami, w otoczeniu miejskiej, zwartej zabudowy.

Materiał i konstrukcja:

Na zewnątrz ściany murowane na zaprawie wapiennej, ceglane o wątku gotyckim, w przyziemiu częściowo użyte głazy narzutowe; niepodpiwniczony, tynki założone na portalu, w blendach, w zwieńczeniu wieżyczek i na koronie wieży; wewnątrz ściany i sklepienia tynkowane, posadzka na kościele i emporach cementowa; filary czworoboczne podtrzymujące empory - tynkowane, w osi ich przedłużeń w części empory użyte stalowe słupy wspierające belki podciągów; parapety empor drewniane, w nich ostrołukowa ciągła - dekoracja arkadkowa, schody na empory zabiegowe, betonowe z prostą balustradą drewnianą, symetryczne względem osi kościoła: schody na dzwonnice drewniane, w części wyższej drabiny z łat; więźba dachowa o konstrukcji krokwiowo-jętkowej, kościół kryty czerwoną dachówką - karpiówką, iglice wieżyczek tynkowane: ostrołukowy dach sygnaturki blachą ocynkowaną; w otworach okiennych maswerkowe, stalowe witraże, całkowicie pozbawione przeszklenia.

Rzut:

Rzut kościoła (udostępnione przez: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Toruniu - Delegaturę we Włocławku)

Plan sytuacyjny (udostępnione przez: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Toruniu - Delegaturę we Włocławku)

kościół wzniesiony na rzucie prostokąta, jednonawowy, pięcioprzęsłowy, część ołtarzowa o szerokości nawy zakończona trójbocznie, do ściętych boków, od północy przylegają prostokątne przybudówki, elewacja frontowa nieco szersza od korpusu nawowego w niej na osi wysunięty portal, poprzedzony przedsionkiem po bokach rozejście komunikacyjne po schodach na empory.

Bryła:

Nawa i prezbiterium równej wysokości, przekryte dwuspadowym dachem w części ołtarzowej zakończonym trójpołaciowym zadaszeniem; przybudówki północne zblokowane, przekryte dachem pulpitowym o szczytach schodkowo-sterczynkowych, wieża w fasadzie frontowej, trzykondygnacyjna, w najwyższej oktogonalna - zwieńczona ostrołukowym dachem występującym z korony, które tworzą ostrołukowe daszki nad przeźroczami latarni, w nich drewniane żaluzje, dodatkowo koronę dekorują w szczycie pinakli kwiatony.

Elewacje:

boczne zachodnie i wschodnia analogiczne, pięcioosiowe, pięcioprzęsłowe rozczłonkowane, opięte jednouskokowymi szkarpami, na nich w osi blendy, tynkowane zamknięte łukiem zaostrzonym, ponad którym wypuszczony daszek ostrołukowy, otwory okienne prostokątne, ostrołukowe, glifione w nich ramy okienne krosnowe, w podłuczu z maswerkiem; poniżej profilowany fryz wtopiony w parapet obiegający kościół, pod nim w osi okien prostokątne wnęki górą zamknięte opracowaniem ząbkowym; ściany zwieńczone gzymsem podokapowym jednouskokowym, poniżej tynkowana opaska, pod nią fryz arkadowy trójuskokowy, ceglany oddzielony wałkiem; elewacja frontowa, wieżowa szersza od korpusu nawowego, trójosiowa z częścią środkową zryzalitowaną, przechodzącą w trójkondygnacyjną wieżę, nas osi portal ostrołukowy z wimpergą, w polu ślepy, tynkowany centryczny maswerek, krawędzie profilowane, proste; w nim drzwi drewniane, dwuskrzydłowe osadzone na węgarach na nakładkę, ramowo-płycinowe, zamek wpuszczany; w osiach bocznych frontu otwory okienne ostrołukowe, powyżej nad fryzem arkadkowym i gzymsem opaskowym schodkowo-sterczynowy szczyt w połowie przerwany wieżą z tynkowanymi blendami o wzrastającym wykroju ku osi głównej, portal opinający dwuuskokowe przypory, w drugiej kondygnacji zwężone zwieńczone ostrołukowymi blendami niżej pomiędzy nimi otwór okienny ostrołukowy, w dolnej partii przesłonięty wimpergą, nad nim tryforium o podłuczach ostrołukowych, nieco wyżej cyferblat ze wskazówkami, trzecia kondygnacja wieży najwęższa przechodzi w oktogonalną latarnię z przeźroczami ostrołukowymi, nad którym dekoracyjne trójkąty zwieńczone kwiatonami tworzące koronę, z której wyrasta ostrołukowy dach namiotowy zwieńczony krucyfiksem; elewację frontową flankują dwukondygnacyjne wieżyczki w górnej części płynnie przechodzące w oktogonalne ślepe latarnie zwieńczone daszkami namiotowymi, całkowicie tynkowane.

Wnętrze:

jednonawowy, nawa nakryta w części środkowej sklepieniem kolebkowym o łuku zaostrzonym, po bokach empory wsparte na kwadratowych filarach z odsadzką, ponad którymi sufity podtrzymywane przez słupy stalowe, na osi w części ołtarzowej okno o podłuczu ostrołukowym, glifione, z maswerkiem, przestrzeń empor doświetlają górne partie okien, w ściętych narożach części ołtarzowej pomieszczenia prostokątne w nich stropy płaskie, po dwa otwory okienne oraz otwory drzwiowe zewnętrzne i wewnętrzne, w nich drzwi drewniane jednoskrzydłowe, ramowe-płycinowe; w części podwieżowej kruchta z bocznymi ciągami komunikacyjnymi po schodach, na osi drzwi drewniane, dwuskrzydłowe, w połowie przeszklone, ramowo-szczeblinowo-płycinowe, wyposażenie wnętrza neogotyckie - zdewastowane.

Instalacja:

Elektryczna.

Kubatura: ok. 1200 m³

Powierzchnia użytkowa: ok. 250 m²

Stan zachowania:

Kościół obecne nieużytkowany /od dłuższego czasu/ Brak oszklenia w stalowych oknach w prawie 90%, zdewastowane wyosażenie, słabe zabezpieczenie chroniące dostęp do wnętrza, słaba kondycja wieźby dachowej, ubytki w pokryciu dachu, liczne zacieki na stropie we fragmentach popękane i zwalone.

Najpilniejsze postulaty konserwatorskie:

Konieczność wykonania niezbędnych dokumentacji łącznie z inwentaryzacją architektoniczną i stanem technicznym obiektu, Konieczność zabezpieczenia kościoła przed niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi i dalszą dewastacją wyposażenia.