O MICHALE SACHAJDAKU, KIEROWNIKU SZKOŁY PODSTAWOWEJ

Michał Alfons Sachajdak (Sahajdak) urodził się 22 września 1897 r. w miejscowości Młyniska (Kresy Wschodnie). Jego matką była Petronela z domu Dawiskiba, a ojcem Michał Sachajdak. Wywodził się z rodziny o bogatym rodowodzie. Był prawdopodobnie potomkiem Konaszewicza Sachajdacznego, atamana kozackiego, żyjącego w XVII wieku. Z Ukrainy do Polski Michał Sachajdak przybył na przełomie 1917/1918 r. dzięki pomocy księży katolickich.

Michał Sachajdak z dziećmi

W tym okresie był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej, utworzonej w 1914 r. przez Józefa Piłsudskiego w celu walki z rosyjskim okupantem. Sachajdak tworzył początkowo komórki organizacyjne do walki z zaborcą w Krakowie, następnie służył w legionach Piłsudskiego. Brał udział w walkach o Polskę, m.in. w wojnie polsko-bolszewickiej roku 1920. W trakcie działań wojennych dotarł do swojego majątku w Zawalijkach. Tutaj, w 1921 r., przyszedł na świat jego syn Antoni, który jak się później okaże również zapisze się w dziejach Izbicy.

Nie wiadomo dokładnie, w jaki sposób Michał Sachajdak dotarł do naszej osady. Prawdopodobnie został on przeniesiony do Izbicy, ze względu na jej korzystne położenie geograficzne. W roku 1930 zmarła jego pierwsza żona. Pięć lat później ożenił się powtórnie. Jego wybranką została Marianna Osińska, pochodząca z pobliskiego Lubrańca. Z wykształcenia Sachajdak był nauczycielem. W latach trzydziestych został kierownikiem - dyrektorem 7 -oddziałowej szkoły podstawowej w Izbicy Kujawskiej. Niestety, niewiele wiemy o jego działalności na tym stanowisku. Wybuch II wojny światowej przerwał spokojne życie mieszkańców Izbicy. Szybko zostali oni zastraszeni przez niemieckiego okupanta. Wyroki śmierci, często z błahego powodu, zapadały nader często. Tuż przed urodzinami Adolfa Hitlera, zatrzymano kilkanaście osób, które zostały wywiezione do więzienia w Kole, a następnie wysłane do obozów koncentracyjnych w Dachau i Buchenwaldzie. Znaleźli się w nich kupcy i nauczyciele, również Michał Sachajdak. Oprócz niego do obozów zostali wysłani: Zygmunt Daroszewski, Stanisław Zakrzewski, Zdzisław Wojciechowski, Longin Raniewicz, Roland Szadkowski i Edward Zapędowski. Oskarżono ich o przedwojenną przynależność do takich organizacji jak POW oraz o nieprzestrzeganie przepisów (np. słuchanie radia).

Klasa VII szkoły podstawowej w Izbicy w roku 1935.

Wspomniane wyżej wydarzenia opisała Marianna Sachajdak, ówczesna żona Michała: "Dnia 13 kwietnia 1940 r. Niemcy przyszli po męża i zabrali go na posterunek. Tam w ciągu trzech dni bili, ponieważ chcieli dowiedzieć się szczegółów o jego działalności. W tym czasie wskutek denuncjacji sprowadzili tam również Zakrzewskiego, Daroszewskiego, Wojciechowskiego, Zapędowskiego, Rybarczyka, Ranłewicza i wielu innych. Następnie samochodami wywieźli ich do Koła, a stamtąd do Dachau. Po roku otrzymałam wiadomość, że mąż zmarł; później dowiedziałam się, że przyczyną śmierci był zastrzyk"¹. Michał Sachajdak został stracony 7 kwietnia 1941 r. w obozie w Mauthausem. Jego prochy zostały pochowane w kwietniu lub początku maja 1941 r. na cmentarzu parafialnym w Izbicy Kujawskiej obok innych AK-owców: Zakrzewskiego i Daroszewskiego. Syn Michała Sachajdaka - Antoni w wieku 19 lat został zatrudniony w urzędzie Izbicy, jako kierownik aprowizacji Polaków, będąc jednocześnie tłumaczem języka niemieckiego i francuskiego. W 1942 r. został przeniesiony prawdopodobnie przez władze Armii Krajowej do Wrocławia w celu dywersji i wywiadu (miał również związki z wywiadem angielskim) W 1945 r. Antoni Sachajdak został pierwszym dyrektorem Polskiej Centrali Handlowej w Warszawie. Żona Michała Sachajdaka żyła w Izbicy Kujawskiej, w domu przy ul Żwirki i Wigury. Zmarła w 1988 r. Pamięć o Michale Sachajdaku przetrwała do dziś.

opracował: Błażej Nowicki

PRZYPISY

1. M. Kosman, Okupacja hitlerowska w Izbicy Kujawskiej, [w:] Przegląd Zachodni, Poznań 1969, s. 160.

BIBLIOGRAFIA

• Kosman M., Okupacja hitlerowska w Izbicy Kujawskiej, [w:] Przegląd Zachodni, Poznań 1969.
• Relacje pisemne Michała Sachajdaka (wnuka).